Sữa hạt mua sẵn đắt và thường loãng, nhiều đường. Tự làm rẻ hơn nhiều lần và biết rõ có gì trong đó.
Cả quá trình mất mười lăm phút nếu đã ngâm hạt từ hôm trước.
Tỉ lệ cho từng loại hạt
Đậu nành: một phần hạt khô cho tám phần nước. Tính theo hạt chưa ngâm.
Hạnh nhân: một phần cho bốn phần. Béo hơn nên ít nước hơn.
Hạt điều: một phần cho bốn phần. Không cần lọc.
Óc chó: một phần cho bốn phần. Vị hơi chát.
Yến mạch: một phần cho bốn phần. Không ngâm lâu.
Gạo lứt: một phần cho sáu phần. Phải nấu chín trước.
Mè đen: một phần cho sáu phần. Rang trước cho thơm.
Đậu xanh: một phần cho sáu phần. Nấu chín trước.
Hạt sen: một phần cho năm phần. Nấu mềm trước.
Dừa: một phần cơm dừa cho hai phần nước nóng. Cho nước cốt.
Tỉ lệ là điểm xuất phát. Điều chỉnh theo khẩu vị.
Thích đặc thì bớt nước. Thích loãng thì thêm.
Ghi con số mình thích vào sổ. Lần sau khỏi đoán.
Nắm được bảng tỉ lệ này thì làm được sữa từ gần như mọi loại hạt. Nguyên lý giống nhau.
Ngâm hạt
Ngâm làm hạt mềm và dễ xay. Mục đích chính.
Cũng làm sữa dễ tiêu hơn. Theo nhiều nguồn.
Đậu nành ngâm sáu tới tám tiếng. Qua đêm.
Hạnh nhân ngâm tám tới mười hai tiếng. Lâu hơn.
Hạt điều ngâm hai tới bốn tiếng. Mềm sẵn.
Yến mạch ngâm ba mươi phút. Ngâm lâu thì nhớt.
Mè không cần ngâm. Chỉ rang.
Đổ nước ngâm đi. Không dùng lại.
Rửa lại hạt sau khi ngâm. Sạch hơn.
Mùa hè ngâm ngắn hơn. Kẻo chua.
Ngâm trong tủ lạnh nếu ngâm lâu. An toàn hơn.
Hạt ngâm đủ thì bóp thấy mềm. Dấu hiệu.
Bóc vỏ hạnh nhân sau khi ngâm. Sữa trắng và mịn hơn.
Ngâm là bước không tốn công mà quyết định chất lượng sữa, nên đừng bỏ qua. Ngâm tối, sáng làm.
Xay và lọc
Xay với nước theo tỉ lệ đã định. Chia mẻ nếu máy nhỏ.
Xay hai tới ba phút. Tới khi thật mịn.
Xay lâu hơn thì được nhiều sữa hơn. Nhưng máy nóng.
Nghỉ máy giữa các mẻ. Tránh cháy.
Dùng nước lạnh. Không dùng nước nóng.
Lọc qua túi vải chuyên dụng. Hoặc vải màn.
Vắt kiệt bằng tay. Lực vừa phải.
Lọc hai lần cho thật mịn. Nếu thích.
Hạt điều không cần lọc. Xay mịn hoàn toàn.
Yến mạch lọc nhanh tay. Lâu thì nhớt.
Không vắt mạnh yến mạch. Ra nhớt.
Bã giữ lại làm bánh. Không bỏ.
Rửa túi lọc ngay. Khô lại rất khó.
Lọc kỹ hay không tuỳ khẩu vị, nhiều người thích để lợn cợn cho có chất xơ. Không có chuẩn chung.
Nấu hay không nấu
Sữa đậu nành bắt buộc phải nấu. Sống thì khó tiêu.
Nấu mười phút sau khi sôi. Khuấy liên tục.
Sữa hạnh nhân không cần nấu. Uống sống được.
Nhưng nấu thì để được lâu hơn. Cân nhắc.
Sữa điều không cần nấu. Uống ngay.
Sữa yến mạch không nên nấu. Thành nhớt.
Sữa gạo phải nấu chín gạo trước. Rồi mới xay.
Sữa đậu xanh cũng vậy. Nấu rồi xay.
Nấu thì hâm lửa nhỏ. Tránh khét.
Khuấy sát đáy. Nguyên tắc chung.
Không đậy nắp. Trào.
Để nguội rồi mới cất. Không cất khi nóng.
Nấu xong lọc lại nếu có váng. Tuỳ thích.
Biết loại nào phải nấu loại nào không là điều quan trọng nhất, vì làm sai là hỏng hoặc không an toàn. Nhớ riêng đậu nành phải nấu.
Nêm và tạo vị
Thêm chút muối. Làm vị nổi lên.
Một nhúm nhỏ cho một lít. Không thấy mặn.
Đường cho vào sau khi nấu. Hoặc không cho.
Đường phèn cho vị thanh. Hoặc chà là xay.
Lá dứa thả vào khi nấu. Rất thơm.
Vani cho sữa hạnh nhân. Hợp.
Quế cho sữa yến mạch. Ấm.
Chà là ngâm mềm rồi xay cùng. Ngọt tự nhiên.
Chuối chín xay cùng. Ngọt và béo.
Bột cacao cho sữa sô cô la. Trẻ con thích.
Mè đen xay cùng cho màu và vị. Món quen ở ta.
Nếm trước khi đóng chai. Chỉnh được.
Làm nhạt rồi thêm khi uống. Linh hoạt hơn.
Tự làm thì kiểm soát được đường, và đó là lý do chính nhiều nhà chuyển sang tự làm. Nhất là nhà có trẻ nhỏ.
Bảo quản và dùng
Chai thuỷ tinh có nắp kín. Tốt hơn chai nhựa.
Tiệt trùng chai bằng nước sôi. Giữ được lâu hơn.
Để ngăn mát ngay. Không để ngoài.
Sữa đậu nành được ba ngày. Đã nấu.
Sữa hạnh nhân được ba tới bốn ngày. Sống.
Sữa yến mạch được hai ngày. Nhanh chua nhất.
Lắc trước khi uống. Tự nhiên bị lắng.
Tách lớp là bình thường. Không phải hỏng.
Chua hoặc nhớt là hỏng. Bỏ.
Cấp đông được nhưng kết cấu đổi. Chỉ dùng nấu.
Dùng pha cà phê. Sữa điều hợp nhất.
Dùng nấu chè và làm bánh. Thay sữa bò một đổi một.
Ghi ngày lên chai. Dễ theo dõi.
Làm lượng đủ dùng trong hai ba ngày là hợp lý nhất, vì sữa hạt không để được lâu. Làm thường hơn là làm nhiều.
Tận dụng bã hạt
Bã hạnh nhân làm bánh quy. Trộn với bột và đường.
Bã hạnh nhân làm bột hạnh nhân. Sấy khô rồi xay.
Bã đậu nành làm chả. Đã nói ở bài riêng.
Bã yến mạch trộn vào cháo. Tăng chất xơ.
Bã mè rắc lên món. Vẫn thơm.
Bã dừa làm mứt hoặc bánh. Rất hợp.
Sấy khô rồi trữ hũ kín. Được vài tuần.
Sấy ở nhiệt thấp. Sáu mươi độ.
Rang chảo cũng được. Lửa nhỏ, đảo đều.
Bã ướt thì dùng trong ngày. Hỏng nhanh.
Cấp đông bã được một tháng. Chia phần.
Trộn bã vào bột làm bánh mì. Hai mươi phần trăm.
Ủ phân nếu không dùng hết. Không đổ bỏ.
Bã hạt chiếm gần một nửa khối lượng ban đầu, nên tận dụng được nó thì chi phí sữa giảm hẳn. Đừng đổ đi.
